TRABIS (.tr) Alan Adı Tahsis & Mevzuat Rehberi
BTK TRABIS altyapısı, 14 Eylül 2022 belgesiz tescil reformu, TAKAL yasaklı listesi, TAKIL belgeli kısıtlamaları ve UÇH tahkim kuralları.
curl -s https://clskn.net/api/whois/clskn.net
1. TRABIS Nedir? (.tr Ağ Bilgi Sistemi ve BTK Yetkisi)
TRABIS (.tr Ağ Bilgi Sistemi); Türkiye'nin ülke kodu üst düzey alan adı olan .tr uzantısının ve bu uzantı altındaki tüm ikinci seviye alan adlarının (.com.tr, .net.tr, .org.tr, .gov.tr vb.) tahsis, tescil ve merkezi veritabanı yönetimini yürüten resmi altyapıdır.
Türkiye'de internetin başladığı 1993 yılından itibaren Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) bünyesindeki Nic.tr (.tr Alan Adı Yönetimi) tarafından yürütülen tescil yetkisi, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve İnternet Alan Adları Tebliği uyarınca 14 Eylül 2022 tarihinde resmen Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) devredilmiş ve TRABIS faaliyete geçmiştir. Bu devir ile birlikte modern kayıt kuruluşu (Registrar) modeli hayata geçmiş, soket ve web sorgulamaları merkezi TRABIS motoruna bağlanmıştır.
2. Belgesiz Tescil Dönemi: "İlk Gelen Alır" (First-Come, First-Served)
TRABIS öncesinde .com.tr, .net.tr ve .org.tr uzantıları için marka tescil belgesi, faaliyet belgesi veya oda sicil kaydı gibi resmi evraklar zorunluydu. TRABIS'in 14 Eylül 2022'de yürürlüğe girmesiyle birlikte bu uzantılarda belge şartı kaldırılmış ve küresel standart olan "İlk Gelen Alır" (First-Come, First-Served) kuralı benimsenmiştir.
.com.tr
Belgesiz
Ticari ve bireysel kullanım için dünya genelindeki herhangi bir kişi veya şirket tarafından evraksız, anında tescil edilebilir.
.net.tr
Belgesiz
Ağ hizmetleri, internet portalları ve genel web projeleri için herhangi bir kısıtlama veya belge olmaksızın tahsis edilir.
.org.tr
Belgesiz
Vakıf, dernek veya sivil inisiyatiflerin yanı sıra tüm kamuya belgesiz tescil hakkı tanınmıştır.
3. TRABIS Kısıtlama Listeleri: TAKAL vs. TAKIL Karşılaştırması
TRABIS mevzuatında iki temel güvenlik ve düzenleme listesi bulunur. Alan adı sorgularında bu iki durum arasındaki fark hayati öneme sahiptir:
| Kriter | TAKAL (Tahsise Kapalı) | TAKIL (Tahsise Kısıtlı) |
|---|---|---|
| Tanım | Tahsise Kapalı Alan Adları Listesi | Tahsise Kısıtlı Alan Adları Listesi |
| Tescil Edilebilirlik | 🚫 Kesinlikle Tescil Edilemez | 🟡 Yalnızca Belgeli Tescil |
| Boşta/Müsaitlik Durumu | Sistemde bloke edilmiş / yasaklıdır | Henüz tescil edilmemiştir (boştadır) |
| Gereken Şartlar | Hiçbir kurum veya şahıs tescil edemez | BDDK, TBB, Bakanlık vb. resmi yetki belgesi |
| Örnek Alan Adları | ataturk.com.tr, tbmm.tr, anitkabir.tr | bankabanka.com.tr, avukat...com.tr, eczane...tr |
| clskn.net API Durumu | is_blocked: true veya is_reserved: true |
is_registered: false, is_restricted: true |
4. TAKAL: Tahsise Kapalı Alan Adları Listesi (Yasaklı Alan Adları)
TAKAL; kamu düzeni, milli güvenlik, tarihi ve kültürel değerler, Atatürk'ün aziz hatırası ve devlet organlarının saygınlığını korumak amacıyla BTK tarafından belirlenen ve hiçbir şekilde tesciline izin verilmeyen alan adları listesidir.
- Milli Değerler: Mustafa Kemal Atatürk'ün adı ve unvanları (örn:
ataturk.com.tr). - Devlet ve Anayasal Kurumlar: Bakanlıklar, TBMM, Cumhurbaşkanlığı doğrudan isimleri.
- Genel Ahlak ve Kamu Düzeni: Suç teşkil eden, yanıltıcı veya kamu güvenliğini tehdit edebilecek terimler.
- WHOIS Davranışı: TRABIS Port 43 soket sorgusunda
No match founddönebilir; ancak TRABIS web doğrulamasındaTAKAL listesinde olup tahsise kapalıdıruyarısı verir. clskn.net motoru bunu anında yakalayarak🚫 Tescile Kapalı / Yasaklı (TAKAL)olarak işaretler.
5. TAKIL: Tahsise Kısıtlı Alan Adları Listesi (Belgeli Tescil Zorunluluğu)
TAKIL; vatandaşların dolandırılmasını, sahte bankacılık/hukuk/sağlık siteleriyle mağdur edilmesini engellemek amacıyla oluşturulmuştur. Bu listedeki alan adları henüz tescil edilmemiştir (müsait/boştadır); ancak genel kamuya serbest değildir. Tescil başvurusu sırasında ilgili yasal merci veya meslek örgütünden alınan resmi faaliyet/ruhsat belgesi ibraz edilmek zorundadır.
banka, finans, faktoring vb. kelimeleri içeren alan adları için BDDK izin belgesi şarttır.
avukat, hukuk, baro içeren veya .av.tr uzantılı adlar için Baro Levha kaydı zorunludur.
eczane, hastane veya .dr.tr adları için Sağlık Bakanlığı ruhsatı veya tabip odası kaydı istenir.
noter, ymm, smmm gibi unvanlar için Türkiye Noterler Birliği veya TÜRMOB ruhsatı gerekir.
6. Doğrudan ve Hiyerarşik Tahsis Edilen Kurumsal Uzantılar
Bazı .tr uzantıları hiçbir zaman serbest tescile açılmaz; yalnızca yetkili kamu kurumlarına veya tüzel kişiliklere resmi tahsis belgesi karşılığında verilir:
.gov.tr
Türkiye Cumhuriyeti resmi devlet kurumları
.edu.tr
YÖK onaylı üniversite ve yükseköğretim kurumları
.bel.tr
İl, ilçe ve belde belediye başkanlıkları
.pol.tr
Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilat birimleri
.mil.tr
Türk Silahlı Kuvvetleri askeri makamları
.k12.tr
MEB onaylı ilk ve ortaöğretim okulları
7. İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇH - Hakem Heyetleri)
Belgesiz tescil dönemine geçilmesiyle birlikte marka hakkı ihlallerini ve haksız alan adı işgallerini (cybersquatting) hızlıca çözüme kavuşturmak amacıyla BTK tarafından Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) mekanizması kurulmuştur.
- Tahkim Yoluyla Hızlı Çözüm: Mahkemelerin yıllar süren dava süreçleri yerine, alan adı hak sahipleri yetkili hakem heyetlerine başvurarak alan adının iptalini veya kendi adlarına devrini talep edebilir.
- 3 Temel İhlal Şartı: İtiraz edenin tescilli marka veya ticaret unvanına benzerlik bulunması, tescil edenin meşru bir hakkının olmaması ve alan adının kötü niyetle (şantaj, satma, ticari engelleme) tescil edilmiş olması gerekir.
- Yetkili Kuruluşlar: BTK tarafından yetkilendirilmiş resmi UÇH kuruluşları (örn: Bilgi Teknolojileri ve İnternet Hukuku Derneği, TOBB vb.) tarafsız hakem atayarak 30 gün içinde bağlayıcı karar üretir.